प्रहार समाचार । भक्तपुर, ३ कात्तिक २०८३ मंगलबार । भक्तपुरको प्रसिद्ध नवदुर्गा नाच वर्षमा आठ महिना मुखुन्डोसहित र झन्डै चार महिना मुखुन्डोबिना प्रदर्शन हुने गरेको नवदुर्गा देवगण जात्रा तथा मन्दिर व्यवस्थापन समितिले जनाएको छ।
ब्रह्मायणी, महेश्वरी, कुमारी, भद्रकाली, वाराही, महाकाली, इन्द्रायणी, गणेश, महादेव र श्वेत भैरवलगायतका देवीदेवताको स्वरूप धारण गरी प्रस्तुत गरिने यो नाच भक्तपुरको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको छ। तर शताब्दीयौँदेखि चल्दै आएको परम्पराको महिमा गाउनु मात्रै पर्याप्त छैन; यसको निरन्तरता, व्यवस्थापन, नयाँ पुस्ताको सहभागिता र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा भइरहेका कामको तथ्यगत हिसाब पनि सार्वजनिक हुनुपर्छ।परम्पराअनुसार प्रत्येक वर्ष नयाँ पुस्ताका देवगण, कलाकार तथा वाद्यवादकले विजयादशमीसम्म तालिम लिएपछि नाच औपचारिक रूपमा सुरु गर्छन्। यो अभ्यासले संस्कृतिको पुस्तान्तरणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। तर तालिम प्राप्त गर्ने नयाँ पुस्ताको संख्या कति छ, उनीहरूलाई आवश्यक प्रशिक्षण र साधनस्रोत पर्याप्त छन् कि छैनन्, तथा परम्परालाई निरन्तरता दिन कस्ता चुनौती सामना गर्नुपरेको छ भन्ने प्रश्न उत्तिकै महत्वपूर्ण छन्। धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक गौरवको आवरणमा यस्ता विषयलाई ओझेलमा राख्नुको सट्टा सम्बन्धित समितिले तथ्य, अभिलेख र कार्ययोजनासहित सार्वजनिक बहसमा ल्याउन आवश्यक छ।
यद्यपि, उपलब्ध विवरणले मात्र व्यवस्थापनमा कमजोरी वा संरक्षणमा लापरबाही भएको निष्कर्ष निकाल्न पर्याप्त आधार दिँदैन।विभिन्न बाजाको ताल र भाकामा प्रस्तुत हुने नवदुर्गा नाच भक्तपुरका २१ स्थानसहित काठमाडौँ उपत्यकाका आसपासका शक्तिपीठ तथा स्थानीय बस्तीहरूमा विभिन्न तिथि र मितिमा प्रदर्शन गरिन्छ। यति व्यापक धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको परम्पराको संरक्षणलाई जात्रा सञ्चालनमा मात्र सीमित गर्न मिल्दैन; देवगणको प्रशिक्षण, मुखुन्डो तथा बाजाको संरक्षण, प्रदर्शनको अभिलेखीकरण र भावी पुस्तालाई ज्ञान हस्तान्तरण गर्ने काम पनि उत्तिकै आवश्यक छन्।
त्यसैले सम्बन्धित समिति, स्थानीय तह र समुदायले नवदुर्गा नाचको मौलिकता जोगाउन गरिएका काम, देखिएका चुनौती र आगामी योजनाबारे पारदर्शी विवरण सार्वजनिक गर्नुपर्छ। नवदुर्गा नाचको वास्तविक शक्ति यसको ऐतिहासिक गौरवमा मात्र होइन, त्यो गौरवलाई प्रमाणित तथ्य, जिम्मेवार व्यवस्थापन र निरन्तर पुस्तान्तरणमार्फत जीवित राख्ने क्षमतामा छ ।
