प्रहार समाचार । तनहुँ, ३ कात्तिक २०८३ मंगलबार । पण्डित दिनबन्धु पोखरेलले ‘जीवन जिउने अर्को तरिका’ शीर्षकमा व्यक्त गरेको निजी विचारले नेपाली समाजमा गहिरोसँग जरा गाडेको ‘अरूले के भन्लान् ?’ भन्ने मानसिकतामाथि प्रश्न उठाएको छ।
मानिसले कस्तो कपडा लगाउने, कुन पेसा रोज्ने, कहिले विवाह गर्ने वा सन्तान जन्माउने भन्नेसम्मका व्यक्तिगत निर्णयमा समेत समाजको स्वीकृति खोज्नुपर्ने प्रवृत्तिलाई उनले अस्वस्थ मानसिकताको संज्ञा दिएका छन्। आफ्नै जीवनको निर्णय गर्नुअघि अरूको प्रतिक्रियालाई निर्णायक ठान्ने प्रवृत्तिले व्यक्तिको स्वतन्त्रता, आत्मविश्वास र मौलिकतालाई कमजोर बनाइरहेको उनको विचारको सार छ। प्रश्न स्वाभाविक छ—आफ्नो जीवनको जिम्मेवारी आफैंले उठाउनुपर्ने व्यक्तिले हरेक निर्णयमा अरूको अनुमति किन खोज्ने ?पोखरेलको तर्कले नेपाली समाजको अर्को विरोधाभासलाई पनि उजागर गर्छ—निर्णय गर्ने बेला रोक्ने, असफल हुँदा आलोचना गर्ने र सफल हुँदा प्रशंसा गर्न हतारिने प्रवृत्ति।
व्यक्तिको खर्च अरूले नबेहोर्ने, सपना अरूले पूरा नगरिदिने र निर्णयका परिणाम पनि अन्ततः आफैंले भोग्नुपर्ने अवस्थामा अरूको अनावश्यक टिप्पणीलाई जीवनको दिशा निर्धारण गर्ने अधिकार किन दिने ? तथापि, सबै सामाजिक सुझावलाई निरर्थक ठान्नु पनि विवेकपूर्ण हुँदैन। आलोचना र सल्लाहबीचको भिन्नता बुझ्नु, अरूको अनुभवबाट सिक्नु र आफ्नो निर्णयको परिणाम स्वीकार गर्न सक्नु नै वास्तविक परिपक्वता हो। समस्या समाजको अस्तित्वमा होइन, समाजको डरलाई आफ्नो विवेकभन्दा माथि राख्ने मानसिकतामा छ।पोखरेलले अन्त्यमा ‘अरूले के भन्लान् ?’ भन्ने प्रश्नको ठाउँमा ‘हामी के चाहन्छौं ?’ र ‘हाम्रो धर्म के हो ?’ भन्ने प्रश्न राख्न आग्रह गरेका छन्।
उनको सन्देश केवल अरूको कुरा बेवास्ता गरेर मनपरी जीवन जिउनु होइन, बरु आफ्नो चाहना, कर्तव्य, नैतिकता र जिम्मेवारीबीच सन्तुलन कायम गर्नु हो। किनकि स्वतन्त्रताको अर्थ अरूको अस्तित्व अस्वीकार गर्नु होइन, अरूको दबाबमा आफ्नो अस्तित्व समाप्त हुन नदिनु हो। समाजको डरले आफ्नै सपना मार्ने हो भने जीवन आफ्नै भएर पनि निर्णय अरूकै हुन्छन्। अन्ततः निर्णायक प्रश्न यही हो—हामी आफ्नो जीवन बाँचिरहेका छौं, कि अरूको नजरमा राम्रो देखिने अभिनय मात्र गरिरहेका छौं ?
