आजको समाज तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ। प्रविधि, प्रतिस्पर्धा र व्यस्तताले जीवनलाई सहज बनाएको जस्तो देखिए पनि त्यसकै छायाँमा मानिस मानसिक तनाव, चिन्ता, अनिद्रा र निराशाको चपेटामा फस्दै गइरहेको छ। यही सन्दर्भमा हिंजो विश भर ध्यान दिवस तनहुँ जिल्लामा पनि मनाईयो । हरेक वर्ष मनाइने विश्व ध्यान दिवसले आधुनिक जीवनशैलीले बिर्सँदै गएको आत्मचिन्तन र मानसिक सन्तुलनको आवश्यकतालाई पुनः स्मरण गराएको छ ।
‘ध्यान’ कुनै नयाँ अवधारणा होइन। पूर्वीय दर्शन र जीवनपद्धतिमा हजारौँ वर्षदेखि अभ्यास हुँदै आएको ध्यान आज विश्वव्यापी रूपमा वैज्ञानिक रूपमा समेत प्रमाणित जीवनशैलीको महत्वपूर्ण अङ्ग बन्दै गएको छ। ध्यानले मनलाई वर्तमान क्षणमा केन्द्रित गराउँदै व्यक्ति स्वयंप्रति सचेत बनाउँछ। यसले केवल आध्यात्मिक शान्ति मात्र होइन, मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्छ।
आज नेपालजस्तो विकासोन्मुख मुलुकमा बेरोजगारी, आर्थिक दबाब, सामाजिक असमानता र अनिश्चित भविष्यका कारण मानसिक स्वास्थ्य समस्या गम्भीर बन्दै गएको छ। यस्ता अवस्थामा ध्यानलाई व्यक्तिगत अभ्यासमा मात्र सीमित नराखी विद्यालय, कलेज, कार्यस्थल र समुदायस्तरसम्म विस्तार गर्नु समयको माग हो। ध्यान अभ्यासले आत्मअनुशासन, धैर्य र सहनशीलता विकास गर्दै व्यक्ति र समाजलाई संयमित बनाउँछ।
विश्व ध्यान दिवसको अवसरमा विभिन्न संस्थाबाट आयोजना गरिने ध्यान तथा योग कार्यक्रम स्वागतयोग्य छन्। तर, यस्ता कार्यक्रम औपचारिकतामा मात्र सीमित नबनी निरन्तर अभ्यास र जीवनशैली परिवर्तनसँग जोडिनु आवश्यक छ। सरकार, शैक्षिक संस्था र स्वास्थ्य क्षेत्रले ध्यानलाई मानसिक स्वास्थ्य प्रवर्द्धनको प्रभावकारी माध्यमका रूपमा नीति र कार्यक्रममा समावेश गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
ध्यान व्यक्तिको निजी शान्तिसँग मात्र सम्बन्धित छैन, यसले सामाजिक सद्भाव, सहअस्तित्व र सकारात्मक सोच निर्माणमा समेत योगदान पुर्याउँछ। शान्त मन भएका नागरिकबाट मात्र शान्त, अनुशासित र समुन्नत समाज निर्माण सम्भव हुन्छ।
अतः विश्व ध्यान दिवसले दिएको सन्देशलाई एक दिनको कार्यक्रममा सीमित नगरी दैनिक जीवनमा व्यवहारमा उतार्नु आजको आवश्यकता हो। मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकतामा राख्दै ध्यानलाई जीवनशैलीको अभिन्न अङ्ग बनाउनु नै वर्तमान समयको सार्थक विकल्प हो। – ७ पुस २०८२ सोमबार
