नेपाली समाजमा तीज केवल रमाइलो र नृत्यको पर्व मात्र होइन, धार्मिक आस्था, संस्कार र आपसी आत्मीयताको साझा उत्सव हो। हिन्दू धर्मावलम्बी महिलाहरूले विशेष गरी हरितालिका व्रतका दिन भगवान् शिव र पार्वतीको पूजा आराधना गर्दै आफ्नो जीवन, परिवारको सुख–समृद्धि र वैवाहिक सम्बन्धको दीर्घायुका लागि प्रार्थना गर्ने परम्परा रहिआएको छ। पुराणका कथाअनुसार पार्वतीले कठोर तपस्या गरेर भगवान् शिवलाई वर पाएको स्मृतिमा तीज पर्वको सुरुवात भएको मानिन्छ। त्यसैले तीजलाई व्रत, भक्ति र आत्मबलसँग जोडिएको पवित्र पर्वका रूपमा बुझिन्छ।
तीजको मौलिकता हेर्ने हो भने यो पर्व दिदी–बहिनीबीचको भेटघाट, भावनात्मक साझेदारी र संस्कारलाई जोगाउने अवसर हो। वर्षभरि टाढा–टाढा रहेका दिदी–बहिनीहरू यही अवसरमा भेटेर सुख–दुःख बाँड्छन्, गीत–भजन गाएर मन हलुका पार्छन्, नृत्यमार्फत आत्मविश्वास र उमङ्ग प्रकट गर्छन्। हरियो पोते, रातो सारी र मेहन्दीले सजिएको वातावरणले महिलाको अनुहारमा झल्किने खुशी नै तीजको सुन्दरताको परिचायक हो।
तर पछिल्ला वर्षहरूमा तीजको स्वरूपमा केही विकृत रूप देखिन थालेको छ। मौलिक परम्परा भन्दा बढी महँगा पार्टी–प्यालेसमा धाउने, हजारौँ रुपैयाँ खर्च गरेर रमाइलो गर्ने, मादक पदार्थ सेवन गर्ने, महँगा लुगा–गहना प्रदर्शन गर्ने प्रवृत्तिले तीजलाई संस्कारभन्दा प्रदर्शनमुखी बनाइरहेको छ। यस्तो खर्चिलो र प्रदर्शनमुखी संस्कृतिले निम्न आय भएका दिदी–बहिनीको मनमा पीडा थप्नुका साथै समाजमा धनी–गरिबबीचको खाडल अझै बढाउने खतरा छ। घरभित्रका बुढाबुढी र बालबालिका भोकै पर्नु, नियमित घरायसी काम उपेक्षा हुनु, र परिवारमै तनाव बढ्नुजस्ता नकारात्मक असर पनि देखिन थालेका छन्।
यद्यपि, तीजको उज्यालो पक्षलाई बिर्सनु हुँदैन। तीजले महिलाहरूलाई आत्मबल दिन्छ, गीत र भजनले मन हल्का बनाउँछ, दिदी–बहिनीबीचको सम्बन्ध अझ प्रगाढ बनाउँछ। यस पर्वले सन्देश दिन्छ—दुःख–सुख साझा गरौं, संस्कार जोगाऔं, र परिवारलाई खुशी र आत्मीयतामा बाँधौं।
अन्ततः, तीज संस्कृति हो—तर यदि हामीले मौलिकता, मितव्ययिता र धार्मिक सन्देशलाई बिर्स्यौं भने यो विकृतितर्फ धकेलिने खतरा बढ्छ। त्यसैले हरेक दिदी–बहिनीलाई यही अनुरोध छ : आफ्नो परिवारको अवस्था अनुसार रमाइलो गरौं, धर्म र संस्कारलाई प्राथमिकता दिऔं, अत्यधिक खर्च र मादक पदार्थबाट टाढा रहौं। तीजलाई प्रेम, आत्मीयता र सामाजिक चेतना जगाउने पर्व बनाऔं।
तीजले हाम्रो घरभित्रै बिछोडिएका सम्बन्धलाई फेरि जोडोस्, आत्मीयताको गाँठो अझ मजबुत बनोस् र संस्कार जिवन्त रहोस्। परिवार चिन्तित होइन, खुशी रहोस्—यही हो तीजको सन्देश।
