प्रहार समाचार । तनहुँ, ४ मंसिर २०८३ शुक्रबार । आज हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले हरिबोधिनी एकादशी अर्थात् ठूली एकादशी मनाउँदै छन्। कार्तिक शुक्ल पक्षको एकादशीका दिन मनाइने यस पर्वलाई देवउठनी एकादशी र प्रबोधिनी एकादशी पनि भनिन्छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार आषाढ शुक्ल एकादशी अर्थात् हरिशयनी एकादशीका दिन क्षीरसागरमा योगनिद्रामा जानुभएका भगवान् विष्णु यस दिन जागा हुनुहुन्छ। त्यसैले यस पर्वलाई भगवान् विष्णुको जागरणको दिनका रूपमा लिने गरिन्छ। सनातन धर्ममा विशेष महत्व राख्ने यस एकादशीमा व्रत, उपवास, पूजा, भजनकीर्तन तथा विष्णुको आराधना गर्ने परम्परा छ।हरिबोधिनी एकादशीको धार्मिक महत्वसँगै नेपाली समाजमा यसको विशिष्ट सांस्कृतिक महत्व पनि रहेको छ।

यस दिन घरआँगनमा रोपिएको तुलसीको विधिपूर्वक विवाह गराउने परम्परा छ। तुलसीलाई भगवान् विष्णुको प्रिय वनस्पति तथा लक्ष्मीको प्रतीकका रूपमा मान्दै शालिग्रामसँग विवाह गराइन्छ। तुलसीको मठलाई सरसफाइ गरी फूलमाला, तोरण र दीपले सजाउने तथा पूजा आराधना गर्ने चलन छ। कतिपय स्थानमा भजनकीर्तनसहित सामूहिक रूपमा तुलसी विवाह गर्ने गरिन्छ। यस पर्वले धार्मिक आस्था, पारिवारिक एकता र नेपाली मौलिक संस्कृतिको संरक्षणमा समेत महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार हरिबोधिनी एकादशीसँगै चतुर्मास अवधिको समापन हुने र विवाह, व्रतबन्धलगायतका शुभ तथा मांगलिक कार्यका लागि मार्ग खुल्ने विश्वास गरिन्छ। यस दिन व्रतालुहरूले अन्न ग्रहण नगरी उपवास बस्ने, फलाहार गर्ने तथा भगवान् विष्णुको नामस्मरण गर्ने गर्दछन्। विशेषगरी पिँडालु, सक्खरखण्डलगायतका कन्दमूल फलाहारका रूपमा खाने नेपाली चलन छ। यहाँ एउटा तथ्यगत भिन्नता पनि महत्वपूर्ण छ—हरिबोधिनी एकादशीलाई ठूली एकादशी भनिन्छ भने आषाढ शुक्ल एकादशीलाई हरिशयनी वा हरिसैनी एकादशी भनिन्छ।

यी दुई फरक पर्व हुन्। यसरी हरिबोधिनी एकादशी धार्मिक आस्था, आध्यात्मिक साधना र सांस्कृतिक परम्पराको संगमका रूपमा नेपाली समाजमा विशेष महत्वका साथ मनाइँदै आएको छ। यसै बिच आज गएराती रात भर घरमा सत्यनारायणको पूजा लगाउने र विहान नदिमा फूलको तोरण तार्ने तथा फूल बगाउने प्रचलन पनि रहेको छ । तनहुँको देवघाट धाम , पवित्र मादि र सेती नदीको किनारमा स्नान गर्ने भक्जनहरुको बाक्लो भिड लागेको छ । साथै नेपालका अन्य नदि किनाराहरूमा पनि स्नान गर्नेहरुको भिड लागेको छ । अजै घरघरमा तुलशिको मठलाई सिंङ्गार्ने र पूजा अर्चना गर्ने प्रचलन पनि रहेको छ ।












