प्रहार समाचार । तनहुँ, ५ कात्तिक २०८३ बिहीबार । दशैंको विदामा गण्डकी प्रदेश घुम्ने सोच बनाउनु भएको छ भने यस प्रदेशमा धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक सम्पदा, प्राकृतिक सौन्दर्य र मौलिक संस्कृतिको अनुपम संगमका रूपमा परिचित प्रदेशको भ्रमण गर्न सक्नु हुने छ ।
हिमाल, तालतलैया, धार्मिक तीर्थस्थल, ऐतिहासिक बस्ती र विविध जातजातिको जीवनशैलीले यस प्रदेशलाई नेपालको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा स्थापित गरेको छ। अन्नपूर्ण र माछापुच्छ्रे हिमशृङ्खलाको मनोरम दृश्यदेखि प्राचीन धार्मिक स्थलसम्म फैलिएको गण्डकीमा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि प्रकृति, संस्कृति, साहसिक गतिविधि र आध्यात्मिक शान्तिको अनुभव लिन सकिने अनेकौँ आकर्षण छन्। गण्डकी प्रदेशका प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यमा कास्कीको पोखरा, मुस्ताङको मुक्तिनाथ, मनाङको तिलिचो ताल, गोरखाको मनकामना मन्दिर, तनहुँको देवघाटधाम, बन्दीपुर बजार, व्यास पराशर क्षेत्र दमौली , लमजुङको घलेगाउँ, अन्नपूर्ण पदमार्ग, पोखराको सराङकोट र विश्वशान्ति स्तूप पर्दछन्।
यी गन्तव्यले पर्यटकलाई फरक–फरक अनुभव प्रदान गर्छन्। कतै हिमाल र तालको दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ भने कतै धार्मिक दर्शन, पदयात्रा, साहसिक खेल, ग्रामीण जीवनशैली र परम्परागत संस्कृतिसँग नजिकिने अवसर प्राप्त हुन्छ। कास्कीको पोखरा गण्डकी प्रदेशको प्रमुख पर्यटकीय केन्द्र हो। फेवातालमा डुङ्गा सयर, तालमा देखिने माछापुच्छ्रे हिमालको प्रतिबिम्ब, तालबाराही मन्दिरको दर्शन र आसपासका प्राकृतिक दृश्यले पोखरालाई विशेष बनाएका छन्। सराङकोटबाट सूर्योदय तथा हिमशृङ्खलाको दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ भने प्याराग्लाइडिङलगायतका साहसिक गतिविधिले पर्यटकलाई आकर्षित गर्छन्। पोखराकै डाँडामा अवस्थित विश्वशान्ति स्तूपले शान्त वातावरण र मनोरम दृश्य प्रदान गर्छ। प्राकृतिक सौन्दर्यसँगै आधुनिक होटल, रेस्टुरेन्ट र पर्यटन सेवाका कारण पोखरा गण्डकी भ्रमणको महत्त्वपूर्ण प्रवेशद्वार बनेको छ। मुस्ताङको मुक्तिनाथ हिन्दू तथा बौद्ध धर्मावलम्बीको आस्थाको प्रमुख केन्द्र हो। हिमाली भूगोलमा अवस्थित मुक्तिनाथ मन्दिरमा दर्शन गर्न नेपालका विभिन्न क्षेत्रसँगै भारतलगायतका देशबाट पनि तीर्थयात्री पुग्ने गर्छन्। मन्दिर आसपासको प्राकृतिक वातावरण, हिमाली बस्ती र परम्परागत संस्कृति यस क्षेत्रका थप आकर्षण हुन्। त्यस्तै, मनाङमा अवस्थित तिलिचो ताल उच्च हिमाली भूभागको चर्चित प्राकृतिक गन्तव्य हो। नीलो पानी, वरिपरिका हिमाल र कठिन भूगोलबीचको रोमाञ्चक पदयात्राले यस क्षेत्रलाई प्रकृतिप्रेमी तथा साहसिक पर्यटकका लागि आकर्षक बनाएको छ। यस्ता गन्तव्यमा यात्रा गर्दा मौसम, उचाइ, स्वास्थ्य अवस्था र पदमार्गको सुरक्षालाई विशेष ध्यान दिन आवश्यक छ।
गोरखाको मनकामना मन्दिर धार्मिक पर्यटनको अर्को महत्त्वपूर्ण गन्तव्य हो। मनोकामना पूरा हुने विश्वासका कारण यहाँ वर्षभरि दर्शनार्थी पुग्ने गर्छन्। केबलकार सेवाले मन्दिरसम्मको यात्रा सहज बनाएको छ। त्यस्तै, तनहुँको देवघाटधाम कालीगण्डकी र त्रिशूली नदीको संगम क्षेत्रमा अवस्थित पवित्र तीर्थस्थल हो। धार्मिक अनुष्ठान, स्नान, पूजापाठ र विभिन्न पर्वका अवसरमा यहाँ श्रद्धालुको उपस्थिति बढ्ने गर्छ। देवघाटको धार्मिक महत्त्वसँगै नदी, वनजङ्गल र शान्त वातावरणले यस क्षेत्रलाई धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनका लागि सम्भावनायुक्त बनाएको छ। यी दुवै गन्तव्यले गण्डकी प्रदेशको धार्मिक पहिचानलाई राष्ट्रियस्तरमा उजागर गरेका छन्। तनहुँको बन्दीपुर ऐतिहासिक बस्ती, परम्परागत घर, नेवारी संस्कृति र मनोरम दृश्यका कारण चर्चित छ। पुराना घर तथा साँघुरा गल्लीले बन्दीपुरको मौलिक पहिचान झल्काउँछन्। यहाँबाट देखिने हिमाली दृश्य र शान्त वातावरणले पर्यटकलाई आकर्षित गर्छ। त्यस्तै तनहुँकै दमौली स्थित चार वेद अठार पुराणका रचयिता भगवान वेदव्यासको तपोभूमि , उनैका पिताको जन्मस्थल पराशर ऋषिको तपोभूमि पराशर क्षेत्र, लमजुङको घलेगाउँ ग्रामीण पर्यटन तथा गुरुङ संस्कृतिको अनुभव लिन उपयुक्त गन्तव्य हो। घरबास कार्यक्रममार्फत स्थानीय खानपान, भेषभूषा, नृत्य, परम्परा र गाउँले जीवनशैलीसँग परिचित हुन सकिन्छ। स्थानीय समुदायको आतिथ्य र मौलिक संस्कृतिले पर्यटकलाई नयाँ अनुभव प्रदान गर्छ। यस्ता गन्तव्यको प्रवर्द्धनले ग्रामीण क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै स्थानीय उत्पादनको बजार विस्तार गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छ।गण्डकी प्रदेशको अर्को प्रमुख आकर्षण अन्नपूर्ण पदमार्ग हो। हिमाली भूगोल, विविध वनस्पति, वन्यजन्तु, हिमनदी, पहाडी बस्ती र विभिन्न समुदायको जीवनशैली अवलोकन गर्दै पदयात्रा गर्न सकिने यस क्षेत्रले स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकलाई आकर्षित गर्छ। पदमार्गमा पर्ने बस्तीहरूले स्थानीय संस्कृति, परम्परागत खानपान र हिमाली जनजीवनको अनुभव प्रदान गर्छन्।
यसका साथै पोखरा र आसपासका क्षेत्रमा रहेका प्राकृतिक दृश्यावलोकन स्थल तथा धार्मिक सम्पदालाई समेटेर भ्रमण योजना बनाउन सकिन्छ। पर्यटकले आफ्नो समय, बजेट, शारीरिक क्षमता र मौसमअनुसार गन्तव्य छनोट गर्न सके गण्डकी भ्रमणलाई थप सुरक्षित, सहज र उपलब्धिमूलक बनाउन सक्छन्। गण्डकी प्रदेशमा पर्यटनको सम्भावना व्यापक भए पनि त्यसलाई दीर्घकालीन आर्थिक अवसरमा रूपान्तरण गर्न पूर्वाधार, व्यवस्थापन र संरक्षणमा विशेष ध्यान दिन आवश्यक छ। सडक तथा पदमार्गको स्तरोन्नति, स्वच्छ खानेपानी, सरसफाइ, सुरक्षित आवागमन, गुणस्तरीय आवास, प्रभावकारी सूचना प्रणाली र दक्ष पर्यटकीय जनशक्तिको विकास महत्त्वपूर्ण छन्। साथै, पर्यटकीय क्षेत्रमा फोहोर व्यवस्थापन, प्राकृतिक स्रोतको संरक्षण र मौलिक संस्कृतिको जगेर्ना गर्न स्थानीय समुदाय, निजी क्षेत्र र सरकारी निकायबीच सहकार्य आवश्यक छ। धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक सम्पदा र प्राकृतिक सौन्दर्यलाई संरक्षण गर्दै व्यवस्थित प्रचारप्रसार गर्न सके गण्डकी प्रदेशले पर्यटनमार्फत रोजगारी सिर्जना, स्थानीय आय वृद्धि र समग्र अर्थतन्त्रमा योगदान विस्तार गर्न सक्छ।
