‘सोरठी र नचरीका गीतहरू केवल लोककथामा सीमित छैनन्। यी गीतहरूमा रामचरित्र, महाभारतका घटनाहरू, र मगर, गुरुङ राजाहरूका वियोगान्त जीवनकथाहरू समावेश छन्। यीमा तन्त्रको प्रयोग हुन्छ — जुन केवल धार्मिक अभ्यास होइन, शक्तिसँगको आध्यात्मिक संवाद हो।’ भन्दै सांस्कृतिक अनुसन्धानकर्ता कल्पना मगर लेख्छिन् :
🔶 देवी जगाएर सुरु हुने नाच :
राम–कृष्ण चरित्र वा प्राचीन राजा–रानीका कथामा आधारित सोरठी र नचरी नाच केवल मनोरञ्जन होइनन्। यी नाच सुरु हुनुअघि मुख्य गुरुहरूले देवी बाँध्ने, सरस्वती वन्दना गर्ने, र देवी जगाउने विशेष प्रक्रिया गर्छन्। विश्वास गरिन्छ — यदि वन्दनाको सुर, लय र ताल मेलाएन भने देवीले नाच स्वीकृत गर्दिनन्, र त्यसकै प्रभाव स्वरूप गुरुहरू ‘काम्ने’ अर्थात् देवी–शक्ति प्रवेश गर्ने अवस्था आउँछ ।
🔶 सोरठीको आत्मा — रामायणदेखि महाभारतसम्म :
सोरठी र नचरीका गीतहरू केवल लोककथामा सीमित छैनन्। यी गीतहरूमा रामचरित्र, महाभारतका घटनाहरूमा मगर, गुरुङ राजाहरूका वियोगान्त जीवनकथाहरू समावेश छन्। यीमा तन्त्रको प्रयोग हुन्छ — जुन केवल धार्मिक अभ्यास होइन, शक्तिसँगको आध्यात्मिक संवाद हो।
🔶 तन्त्र : चोरेको होइन, सृष्टिको विज्ञान :
“तन्त्र हाम्रो हो, अरूले चोरे” भन्ने सोचले समाज विभाजन मात्र ल्याउँछ। वास्तवमा, तन्त्र मानव सभ्यताको प्रारम्भदेखि विद्यमान विज्ञान हो — जसको उद्देश्य सदा एउटै छ: आनन्द, सुख र कामनापूर्तिको साधना। वेदकै शाखाहरू — आरण्यक र उपनिषद् — मा तन्त्रका रूपहरूको उल्लेख पाइन्छ। तन्त्रका अर्थहरूमा समावेश छन् — सिद्धान्त, विज्ञानशास्त्र, कर्मकाण्ड, अधिकार, पद्धति, रास, आनन्द, र मन्त्र। शासन संयन्त्रका नियमदेखि साधनासम्म, सबै तन्त्रको विस्तार नै हो।
🔶 देवी–देवतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध
तन्त्रमार्फत साधनासिद्ध भएका व्यक्तिहरूमा अशरीरी देवी–देवताहरू प्रवेश गरेर कार्य गर्न सक्ने विश्वास रहन्छ।
भगवान् श्रीकृष्णले भगवद्गीतामा पनि भनेका छन् —
“जो जसरी मेरो पूजा गर्छ, म उसै अनुरूप फल दिन्छु।”
यसै भावनाले वैदिक, तान्त्रिक र मिश्रित पूजापद्धतिहरू सबैलाई समान मान्यता दिएको छ।
🔶 संस्कृतिको जरो पहिचान गर्ने समय :
हाम्रो समुदायका रीतिरिवाज, विधि, संस्कार र तन्त्र कहाँबाट सुरु भए ? कसरी फैलियो ? र आज कुन रूपमा बाँचेको छ ? — यी प्रश्नहरूको उत्तर खोज्नु अत्यन्त आवश्यक भइसकेको छ। नत्र, हामी आफ्नो मौलिक इतिहासबाट विस्थापित हुन सक्छौं।
🔶 विश्व सन्देश : सबै शक्ति एउटै परमात्माका रूप हुन् :
भिन्न भाषा, भूगोल र परम्परामा देखिएका फरक रूपहरू अन्ततः एउटै स्रोतका — परमात्माका — प्रतिरूप हुन्। त्यसैले आजको विश्वको प्रमुख कर्तव्य हो — विभाजन होइन, एकता र चेतनाको पुनःस्थापना।
✍️ मगर सांस्कृतिक अनुसन्धानकर्ता हुन्।- सम्पादक
