प्रहार समाचार । ६ असोज, २०८३ मङ्गलवार ।असोज दोस्रो साताको सुरुवातसँगै नेपालमा मौसमले गम्भीर मोड लिन सक्ने संकेत देखिएको छ। बंगालको खाडी तथा आसपास विकसित भइरहेको न्यूनचापीय प्रणालीको प्रभावसँगै आगामी असोज ८ देखि १२ गतेसम्म नेपालका विभिन्न भूभागमा भारीदेखि अति भारी वर्षाको सम्भावना देखिएको छ ।
भारी वर्षाको सम्भावना रहेसङ्गै मौसमविद्हरूले उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन्। नेपालका लागि जोखिमपूर्ण समय विशेषगरी असोज १० गते आसपास पर्न सक्ने विभिन्न मौसम पूर्वानुमान मोडलहरूले देखाएका छन्। हाल बंगालको खाडीमा विकसित प्रणाली अझै विकासक्रममै रहेकाले यसलाई तत्कालै ‘अर्नब चक्रवात’ भनेर निष्कर्ष निकाल्नु भने वैज्ञानिक रूपमा उचित नहुने मौसमसम्बन्धी स्रोतहरूले जनाएका छन्। उक्त प्रणाली चक्रवातको तहमा विकसित भएमा मात्रै ‘अर्नब’ नाम प्रयोग हुनेछ। अहिलेको अवस्थामा प्रणालीको दिशा, शक्ति र नेपालमा पर्ने वास्तविक प्रभावबारे निरन्तर अनुगमन भइरहेको छ।
तर चिन्ताको विषय के छ भने विभिन्न मौसम पूर्वानुमान मोडलहरूले असोज ८ देखि १२ गते आसपास नेपालमा उल्लेख्य वर्षाको संकेत गरेका छन्। केही मोडलले असोज ८–१२ को अवधिमा कतिपय स्थानमा अत्यधिक वर्षाको सम्भावना देखाएका छन्। त्रिभुवन विश्वविद्यालयका मौसमविद् डा. विनोद पोखरेलले उद्धृत गरिएका मोडलहरूमा केही स्थानमा चार दिनमा ४०० मिलिमिटरभन्दा बढी तथा अधिकतम करिब ७४१ मिलिमिटरसम्म वर्षाको सम्भावना देखिएको बताएका छन्। यद्यपि यो नेपालभर समान रूपमा पर्ने वर्षाको मात्रा नभई केही मोडलले देखाएको सम्भावित अधिकतम भएकाले यसलाई निश्चित वर्षाको पूर्वानुमानका रूपमा लिन नहुने स्पष्ट पारिएको छ।
अझ संवेदनशील पक्ष गत भदौ १० गतेको भोटेकोसी–त्रिशूली विपद्पछि कमजोर बनेका पहाड, नदीकिनार, सडक, पुल तथा पूर्वाधारहरू हुन्। थप ठूलो वर्षा भएमा पहिल्यै क्षति भएका संरचनामा थप जोखिम उत्पन्न हुनुका साथै पहिरो, आकस्मिक बाढी, नदीको बहाव बढ्ने, सडक अवरुद्ध हुने र कटान बढ्ने सम्भावना रहन्छ। विशेषगरी रसुवा, नुवाकोटलगायत भोटेकोसी–त्रिशूली करिडोरमा पछिल्लो विपद्ले थुपारेको ढुंगा, गेग्रान, बालुवा र माटोका कारण थप वर्षाले जोखिम बढाउन सक्ने मौसमविद्हरूले बताएका छन्।
यद्यपि अहिले नै ‘ठूलो विपद् निश्चित छ’ भन्न मिल्ने अवस्था भने होइन। मौसम प्रणालीको वास्तविक बाटो, गति, शक्ति र नेपाल प्रवेश गर्ने अवस्थाअनुसार वर्षाको मात्रा तथा क्षेत्र परिवर्तन हुन सक्छ। नेपाल सरकारको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले पनि प्रणालीलाई निरन्तर निगरानी गरिरहेको र जोखिमको वास्तविक अवस्था थप स्पष्ट हुँदै जाने जनाएको छ। विभागले आवश्यकताअनुसार थप विशेष मौसम पूर्वानुमान तथा सूचना जारी गर्ने बताएको छ।
यसअघि पनि बंगालको खाडीबाट विकसित शक्तिशाली प्रणाली नेपालतर्फ आइपुग्दा कमजोर भएका उदाहरण छन्। त्यसैले अहिलेको अवस्थालाई आत्तिनुपर्ने अवस्था भन्दा पूर्वतयारी तीव्र पार्नुपर्ने अवस्थाका रूपमा लिनुपर्ने देखिन्छ। मौसमविद्हरूले समेत सम्भावित जोखिमलाई लिएर तयारी गर्नुपर्ने तर अनावश्यक त्रास फैलाउन नहुनेमा जोड दिएका छन्।
असोज ८ देखि ११ गतेसम्म विशेषगरी पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा यात्रा गर्दा मौसम र सडकको अवस्था बुझेर मात्रै हिँड्ने, नदी तथा खोलाको किनारमा नबस्ने, पहिरोको जोखिम भएका क्षेत्रमा सावधानी अपनाउने, कमजोर संरचनाबाट टाढा रहने र स्थानीय प्रशासन तथा जल तथा मौसम विज्ञान विभागका आधिकारिक सूचना मात्रै विश्वास गर्ने समय आएको छ। किसानका लागि पनि धानलगायत पाक्न लागेको बालीमा क्षति हुन सक्ने भएकाले सम्भव भएसम्म सुरक्षित व्यवस्थापनतर्फ ध्यान दिन आग्रह गरिएको छ।
अहिलेको सन्देश डरको होइन, तयारीको हो। मौसमले कस्तो रूप लिन्छ भन्ने अन्तिम चित्र आगामी दिनमा अझ स्पष्ट हुनेछ। त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका अपुष्ट सूचना र ‘यति गते महाविपद् निश्चित’जस्ता दाबीबाट टाढा रहँदै आधिकारिक मौसम सूचना पछ्याउनु आवश्यक छ। सम्भावित जोखिमलाई बेवास्ता नगर्ने, तर जोखिमको सम्भावनालाई नै विपद्को निश्चितता नठान्ने—अहिलेका लागि यही नै सबैभन्दा सुरक्षित बाटो हो।
